Letter from the road

Nummer 2 – Risico’s

Iets wat we dit keer onderweg tegenkwamen

Het onderwerp van deze tweede brief hangt nauw samen met dat van de eerste. Deze brief gaat namelijk over risico’s. Onze vraag is: kan het omgaan met risico’s er anders uitzien dan ons wordt verteld?

In westerse landen lijkt er een trend te zijn om de veiligheid te maximaliseren en risico’s te minimaliseren. Je kunt bijvoorbeeld voor van alles en nog wat een verzekering afsluiten. Een ander voorbeeld is dat veel aspecten van het leven die je vrijheid beperken maar meer zekerheid bieden, zeer gewaardeerd worden, zoals een vast dienstverband en een huis met hypotheek. Toen we onze reis aan het plannen waren, ons huis verkochten en onze banen opzegden, leek dit voor veel mensen om ons heen dan ook een zeer gewaagde stap.

Vanuit een ander perspectief bezien leven we momenteel echter met minder risico’s. Minder bezit betekent minder risico op schade. Door zelfvoorzienend te leven zijn we minder kwetsbaar voor schommelingen in de wereldwijde energieprijzen. Doordat we minder vaste lasten hebben, kunnen we flexibeler omgaan met de toegenomen onzekerheid over ons inkomen.

In ons streven naar maximale veiligheid en zekerheid lijkt het erop dat we het idee van risico en onzekerheid niet langer kunnen verdragen. Hoe minder risico en onzekerheid er in ons leven is, hoe minder risico of onzekerheid we aankunnen, met als gevolg dat we zelfs het geringste spoor van risico of onzekerheid proberen uit te bannen. Maar is dit echte veiligheid en zekerheid, of is het een verhaal dat we onszelf wijsmaken? Misschien ondermijnt het streven naar veiligheid op korte termijn juist de veiligheid op lange termijn, omdat we ons vermogen verliezen om te anticiperen op en te reageren op onveilige en onzekere situaties?

Een andere factor is dat de perceptie van risico relatief lijkt te zijn. Als mensen zijn we meesters in het wennen aan dingen. Alles, of het nu ongemakkelijk, onveilig of zelfs mooi is, wordt na verloop van tijd onderdeel van het normale leven. Door dat mechanisme lijkt een risico waarmee we dagelijks worden geconfronteerd, voor ons minder belangrijk dan een risico dat nieuw en onbekend is. Goede voorbeelden hiervan zijn het verkeer en het risico op inbraak en straatgeweld in Europese steden. We hebben ons aan deze risico’s aangepast door systematisch alles op slot te doen en onze bewegingsvrijheid te beperken op basis van tijd en locatie.

We hebben gemerkt dat er zeer uiteenlopende houdingen ten opzichte van risico’s bestaan, bijvoorbeeld in de manier waarop paardrijden en het verkeer in verschillende delen van de wereld worden benaderd.

Paardrijden

We willen graag twee voorbeelden delen uit onze reizen in Turkije en Saoedi-Arabië, met betrekking tot paardrijden. Iedereen zal het ermee eens zijn dat paardrijden een risicovolle sport is. Maar de manier waarop je leert paardrijden kan een groot verschil maken in hoe gevaarlijk het daadwerkelijk is. In Nederland gaat het leren paardrijden gepaard met tientallen regels. Alles lijkt erop gericht te zijn risico’s uit te sluiten en te voorkomen dat er iets gebeurt. Men probeert elke beweging van het paard volledig te beheersen, wat niet eens mogelijk is omdat je met een levend dier te maken hebt. In Turkije en Saoedi-Arabië hebben we echter een heel andere aanpak ervaren. In plaats van alle risico’s uit te sluiten, word je getraind in hoe je moet handelen als er iets geks gebeurt.

In Saoedi-Arabië leer je bijvoorbeeld, zelfs als beginner, heel concreet hoe je je veilig moet gedragen als een paard steigert. Hoe houd je je evenwicht, hoe blijf je kalm en hoe kalmeer je het paard? Hoe spring je veilig van het paard af en hoe kun je vallen met zo min mogelijk kans op blessures? In Nederland leer je zoiets niet, dus als er iets gebeurt, schrikken mensen – en vooral kinderen – enorm, bevriezen ze en vallen ze op een vervelende manier van het paard af.

Nog een voorbeeld. In Turkije wordt er in extreem ruig terrein gereden. Rivieren met gladde stenen, zeer oneffen ondergrond, heuvels, bergen en rotsen. In Nederland wordt zelfs een steen op het pad in het bos als zeer gevaarlijk beschouwd en wordt deze van het pad verwijderd of met een bocht omzeild. Je denkt volledig mee met het paard en het paard let meestal niet echt op zijn hoeven. Zodra een paard in Nederland die rots op het pad raakt, kan het direct struikelen of zich bezeren. Veel ruiters zouden door het verlies van evenwicht op zijn minst bijna van het paard vallen.

In Turkije hebben we gezien dat paarden al vanaf zeer jonge leeftijd worden meegenomen op ritten. Ze zijn nog maar één of twee jaar oud en gaan al vrijuit met de ruiters mee. Ze vinden zelf hun weg in het ruige landschap, leren door de rivier lopen, van kleine hellingen springen en over stenen en oneffen terrein lopen. Tegen de tijd dat ze ruiters gaan dragen, zijn ze zeer bedreven in het veilig navigeren door het landschap. Als ruiter moet je je paard vertrouwen en het de vrijheid geven om de juiste weg te vinden. Als je je ermee gaat bemoeien, vergroot dat het risico. Paardrijden is daar gebaseerd op vertrouwen, evenwicht en samenwerking.

Hoewel fietsen in Turkije een stuk uitdagender was en veel meer fietsvaardigheid van ons vroeg dan fietsen in Nederland, is welke situatie eigenlijk veiliger? Uiteindelijk voelden we ons in Turkije zekerder en veiliger, waarschijnlijk nog meer als we daar een langere tijd zouden kunnen trainen. Dit geldt voor veel sporten. Je hebt de juiste uitrusting en training nodig om bergen te beklimmen. Of om te duiken. Of zelfs om auto of motor te rijden. Dit geldt wellicht voor elke situatie die risico’s met zich meebrengt. Misschien zijn het juist je vaardigheden en je voorbereiding op uitdagingen die belangrijker zijn dan de risico’s zelf? Wat als we, in plaats van verwoed te proberen elk risico uit te bannen, juist zouden leren hoe we in specifieke situaties moeten handelen? Welke aanpak zou voor een veiligere situatie zorgen?

Verkeer en de rol van regels

Het is interessant om te zien hoe verschillende regio’s omgaan met de risico’s van het verkeer. In Europa proberen we de risico’s tot een minimum te beperken met een steeds uitgebreider wordend stelsel van regels. Als iedereen zich perfect aan de regels houdt, zouden er geen incidenten moeten plaatsvinden. Iedereen gaat er echter stilzwijgend van uit dat alle anderen zich aan de regels houden. Als iemand dat niet doet, is dat onverwacht en leidt dat tot een hoog risico. In een land als Irak zijn er maar heel weinig regels en lijken de meeste mensen zich er niet aan te houden. Dit zorgt ervoor dat iedereen voortdurend alert is op onverwachte situaties – van het invoegen op de snelweg vanuit stilstand tot het gebruik van een leeg stuk weg, zelfs als er geen officiële rijstrook is. Interessant genoeg ervoeren we het verkeer in Irak als uiterst soepel en aangenaam om aan deel te nemen – meer een samenwerking dan een bureaucratie.

In Europa, en in ieder geval in Nederland, lijkt het erop dat elk incident tot meer regels leidt. Maar verminderen meer regels het risico daadwerkelijk, of ontnemen ze ons juist onze eigen verantwoordelijkheid? Bij het opvoeden van kinderen beginnen we te begrijpen dat kinderen verantwoordelijkheid leren door verantwoordelijkheid te krijgen – waarom passen we dit dan niet toe op volwassenen in het algemeen? Het leunen op regels brengt het gevaar met zich mee dat we handelen zonder alert te zijn of zelf na te denken, en daardoor voelen we ons niet eens verantwoordelijk als er iets misgaat – het lag toch aan het systeem?

Over risico’s en dingen die misgaan

Op veel plaatsen in de rest van de wereld (vooral in niet-westerse landen) lijkt men op een andere manier met risico’s om te gaan. In Oman hebben we een paar goede voorbeelden gezien bij het offroad rijden en bij paardrijtochten. In de VAE hebben we een vergelijkbare houding gezien bij het rijden in de woestijn. Mensen zijn heel ontspannen en accepteren dat er risico’s aan verbonden zijn. Als er iets misgaat, maken ze zich daar niet al te druk om. Ze accepteren de situatie. Ze bereiden zich voor. Ze passen zich aan als er iets misgaat. En misschien wel het belangrijkste: ze helpen elkaar om het op te lossen. Bovendien lachen ze er in veel gevallen om als er iets misgaat, bijvoorbeeld wanneer ze een wadi probeerden over te steken en de auto vast kwam te zitten op weg naar diep water of in de woestijn. Ze lachen er dan wel om, maar ze zeggen niet tegen elkaar dat het dom of onverstandig was, en dat ze het niet hadden moeten doen. Ze helpen elkaar en gaan gewoon weer verder. Waarom voelen wij in Nederland juist de behoefte om iemand de schuld te geven en mensen te veroordelen vanwege hun dwaasheid? Wat zou er gebeuren als we zouden kiezen voor een andere, positievere aanpak?

Misschien beperken we onszelf juist op allerlei manieren door alle risico’s te willen vermijden? Hoe kunnen we ons minder druk maken en op een meer nuchtere manier accepteren dat er in ons leven wel eens dingen misgaan? Zou ons leven er dan niet veel ontspannener en leuker uitzien? Zijn we bereid ons beter voor te bereiden op het omgaan met risico’s? Misschien is de vraag ook: zijn we bereid de prijs te accepteren die hoort bij echt leven en risico’s nemen? Ja, soms zal die prijs niet iets zijn waar je naar streeft. Maar wat je ervoor terugkrijgt – leven en ervan genieten – is het misschien wel waard. Mensen die aan extreme sporten doen, lijken een andere houding te hebben. Enkele jaren geleden kwam de dochter van een collega aan de universiteit om tijdens het bergbeklimmen. Naast het verdriet was er een diep besef dat ze stierf terwijl ze deed wat ze het liefste deed en dat ze zich altijd bewust was van de risico’s die daarmee gepaard gingen.

Kiezen we ervoor om ons leven te leiden op basis van dingen die we niet willen, of op basis van dingen die we wel willen ?

Als je zin hebt om terug te schrijven, begin dan gewoon waar je bent.

Tot de volgende brief,

Douwe en Karlijn

Uw verslaggevers onderweg