Letter from the road

Nummer 7 – Werk

Iets wat we dit keer onderweg tegenkwamen

We verblijven op de Mlango-boerderij en helpen mee met een aantal projecten. Een van die projecten is het bouwen van bijenkasten. Na een tijdje merkt de timmerman, Hesbon (uit Kenia), met een vleugje verbazing in zijn stem op: „Je hebt er wel handigheid in”. Op een ander moment logeren we bij Wizzy en John op hun ranch. We laten merken dat we graag een handje helpen tijdens ons verblijf. Wizzy (Brits) zegt: „Ze zullen jullie hier nooit aan het werk zetten.“ We zijn in Kenia, en dit zijn enkele van de signalen die we opvangen dat Kenianen niet gewend zijn om „Mzungu“, oftewel „blanken“, aan het werk te zien.

Aan de andere kant hebben we gesprekken gevoerd met westerlingen die in Afrika werken, of op het Arabische schiereiland, wat dat betreft. Sommigen geven aan dat ze het moeilijk vinden om met de lokale bevolking samen te werken, en zeggen dingen als „moeilijk om op te vertrouwen” of zelfs „willen niet hard werken”. Dus hier zitten we dan: westerlingen die zeggen dat Afrikanen niet werken en Afrikanen (of in ieder geval Kenianen) die verbaasd zijn dat westerlingen werken. We vonden dit op zijn minst opmerkelijk, maar we begrijpen niet echt wat er precies aan de hand is. Hier zijn echter enkele van onze ervaringen die mogelijk een deel van het verhaal verklaren.

Wat we wel zien en horen, is dat het koloniale verleden hier in Kenia nog steeds diep geworteld is in de samenleving. We horen dat veel Kenianen zich minderwaardig voelen ten opzichte van de „mzungu“ en dat een aanzienlijk deel van de vruchtbare gronden nog steeds in bezit is van of in ieder geval wordt beheerd door westerlingen, waaronder zelfs de oorspronkelijke koloniale families.

Daarnaast hebben we veel initiatieven gezien die door westerlingen zijn opgezet en worden geleid. In deze situaties is de eigenaar soms niet in het land gevestigd en regelt hij de zaken grotendeels vanuit het buitenland. Misschien zijn westerlingen die in Kenia werken meer betrokken bij administratief werk, wat minder zichtbaar is voor de mensen die het geschoolde handwerk verrichten. Voor zover wij hebben kunnen vaststellen, wordt het grootste deel van het „geschoolde handwerk“ zeker door Kenianen verricht. Dit zou een vertekend beeld kunnen geven. Of misschien houden mzungu in veel gevallen meer toezicht op het werk dan dat ze zelf even „hard“ meewerken.

Aan de andere kant merken we dat de Kenianen die we hebben ontmoet op een andere manier werken dan we in Nederland gewend zijn. Duidelijke „afspraken” komen minder vaak voor; in plaats daarvan is het veel minder vaststaand hoeveel tijd iets in beslag neemt, hoeveel er betaald moet worden en wat er precies gedaan gaat worden. We hebben bijvoorbeeld meegemaakt dat de prijs zowel naar boven als naar beneden werd bijgesteld. En toen de monteur zei dat hij er voor 9.00 uur zou zijn, waren we niet verbaasd dat hij zonder voorafgaande melding om 11.00 uur arriveerde. In het boek dat we hebben gelezen, „African friends and money matters“, suggereert de auteur dat onduidelijkheid met opzet in afspraken wordt ingebouwd om flexibiliteit te bieden. Het is niet moeilijk voor te stellen dat dergelijke verschillen een uitdaging vormen voor westerlingen, die waarde hechten aan duidelijke communicatie en eenduidige afspraken. Waarschijnlijk is het voor Afrikanen ook niet gemakkelijk om om te gaan met de ‘starheid’ en ‘directheid’ van westerlingen.

Wat ons betreft hebben we zowel bij westerlingen als bij Afrikanen uitstekende ondernemerskwaliteiten gezien, maar hebben we ook ervaren dat zowel westerlingen als Afrikanen in bepaalde situaties moeilijk te vertrouwen zijn, hoewel dat misschien op verschillende manieren gebeurt.

Westerlingen zeggen dus dat Afrikanen niet werken, terwijl Afrikanen (of in ieder geval Kenianen) verbaasd zijn dat westerlingen wel werken. Wat zou de oorzaak kunnen zijn van deze verschillen in ervaringen? Komt het er gewoon op neer dat Afrikanen en westerlingen de neiging hebben om op verschillende manieren te werken? Werken Afrikanen in Afrika meer en harder dan westerlingen? Werken westerlingen harder en/of betrouwbaarder? Of is hun werk misschien zo gescheiden dat het voor de andere groep bijna onzichtbaar is?

Eerlijk gezegd hebben we het gevoel dat er nog steeds stukjes van het verhaal ontbreken. We zouden heel graag jullie mening, ervaringen en visies horen.

Als je zin hebt om terug te schrijven, begin dan gewoon waar je bent.

Tot de volgende brief,

Douwe en Karlijn

Uw verslaggevers onderweg